تاج محل

تاج محل مقبره شاه گورکانی شاه جهان و همسرش ارجمند بانو بیگم ملقب به ممتاز محل است. این بنا در سال ۱۰۲۵ هجری خورشیدی در شهر آگره هند ساخته شده است. این بنا یکی از عجایب هفت گانه جدید و مایه مباهات ایرانیان است.

ساخت این بنا به عهد گورکانیان (تیموریان) هند باز میگردد. در زمان فرمانروایی گورکانیان در هند، گورکانیان ایران از بین رفته بود و خاندان صفوی به روی کار آمده بودند. اگرچه گورکانیان از نوادگان چنگیزخان مغول بودند اما در دربار گورکانیان هند، فارسی زبان رسمی بود و فرهنگ ایرانی نفوذ قابل توجهی در این دربار داشت. به همین دلیل معماری تاج محل کاملا ایرانی است.

شاه جهان پس از مرگ همسرش این بنا را بنا بر وصیت او ساخت تا در آن آرام بگیرد. خود شاه جهان نیز پس از مرگ در همین بنا آرام گرفت. این بنا در شهر آگرا (پایتخت هند در آن زمان) ساخته شد. احمد لاهوری و برادرش استاد حمید لاهوری سرمعماران ایرانی سازنده تاج محل بودند. این بنای بزرگ، در یک باغ پهناور ۱۸ هکتاری قرار دارد، که در مرکز این باغ یک نهر آب طولانی وجود دارد که به شیوه باغهای ایرانی ساخته شدهاست.

در داخل آرامگاه یا درگاه تاج محل (از عجایب هفتگانه جدید جهان در یونسکو) قبر شاه جهان و ارجمندبانو وجود دارد که با سنگ مرمر یکپارچه تزئین شدهاست و کنار سنگ مرمر قبر سمت راست به خط نسخ فارسی رایج دوره صفویه نوشتهای حک شده است.

معماری

معماری اولیه این بنا از گور امیر در سمرقند الهام گرفته شده است. بر روی دیوارهای بیرونی تاج محل آیههایی از قرآن با مضمون عدالت نوشته شده است. نمای داخلی بنا به صورت زیبایی تزیین شده است. باغ تاج محل به سبک باغهای ایرانی ساخته شده است. مصالح به کار رفته در این بنا سنگ مرمر است.

بناهای ساخته شده با الهام گرفتن از تاج محل

مقبره بیبیکا، قمارخانه ترومپ تاج محل در نیوجرسی، تاج محل بنگلادش در داکا - و ...

شهر آگره

آگرا یا آگره یا اکبرآباد شهری بود بزرگ و زیبا که تیموریان هند آن را پایتخت خود قرار داده بودند. این شهر در شمال خاوری هند قرار گرفته و رود مقدس جمنا از آن میگذرد. بابر اولین پادشاه تیموری هند، ساخت باغهای ایرانی چهار باغ را در این شهر رواج داد. هم اکنون این شهر از مراکز گردشگری هند به شمار میرود. علاوه بر تاج محل آثار دیگری از دوره تیموریان هند در این شهر باقی مانده است که مورد پسند جهانگردان میباشد

معماری باغ و ساختمان تاج محل

شاه جهان جایگاهی را در کنار «رود یمونا جمنا» برای این بنای بزرگ برگزید. تاجمحل آرامگاهی است با ۵۸ متر بلندی، ۵۶ متر پهنا که در نزدیکی اگرا در ایالت اوتار پرادش هندوستان بر روی یک تخته عظیم ۱۰۰ متر × ۱۰۰ متر مرمرین ساخته شدهاست. این بنای بزرگ، در یک باغ پهناور ۱۸ هکتاری قرار دارد، که در مرکز این باغ یک نهر آب طولانی وجود دارد که به شیوه باغهای ایرانی ساخته شدهاست.

شاهجهان قصد داشت برای خود نیز آرامگاهی در کران دیگر «رود جمنا» و برابر آن بسازد و این دو بنا را با پلی به یکدیگر متصل سازد بهنشانه آنکه پیوند او و همسرش از جریان زمان هم در میگذرد. قرار بود که بر خلاف نمای تاج محل که از مرمر سفید است، آرامگاه شاه از مرمر سیاه باشد. اما سرنوشت بر این شد که آرامگاه دوم هرگز برپا نشود و شاه در کنار همسرش آرام گیرد.

تاج محل از سال ۱۹۸۳ جزو میراث جهانی یونسکو درآمده^[۷] و در نظر سنجی بزرگ جهانی در سال ۲۰۰۷ میلادی که در ۸ ژوئیه همان سال نتیجه آن اعلام گردید این بنا در شمار یکی از عجایب هفتگانه جهان در دوران حاضر شناخته شد.

در دو طرف بنای اصلی دو بنای کوچکتر و قرینه بهچشم میخورد که در سمت غرب یک مسجد سهگنبدی وجود دارد که از ماسهسنگ (قهوهای مایل به قرمز) ساخته شده و در شرق بنایی است که زمانی به مثابه مهمانسرا به کار میرفتهاست.^[۳]

گیوین هامبلی، نویسنده کتاب «شهرهای هندوستان گورکانی»، مینویسد که ریشههای ایرانی تاج محل، نخستین و پایدارترین برداشتی خواهد بود که یک دانش پژوه رشته معماری اسلامی با دیدن این بنای یادبود حاصل میکند. به نظر او، تاج محل یک نمونه از معماری صفوی است و در واقع، نمایانگر حد اعلای نبوغ ایرانی در هنر معماری در خاک هند است. هامبلی با استناد به سخنان هرمان گوتز، کارشناس تاریخ هنر، میافزاید: «تاج محل از بهترین نمونههای معماری است که با ذوق و سلیقه صفوی انجام شدهاست... در تاج محل موارد معدود انحراف از ارتدکسی هنری صفوی را میتوان مشاهده کرد که شامل»چتریهای راجپوتِ«پیرامون گنبد و تفاوتهایی در تناسب میان گنبد و پایه آن میشود. گلدستهها هم که احتمالاً با الهام از آرامگاه»محمود خلجی«در»ماندو«ساخته شدهاند، اندکی متفاوتاند. از غرایب روزگار است که که یکی از»عجایب جهان«که کمترین ارتباط را با هنر گورکانی (مغولی) دارد، به نمونه کلاسیک و نماد تمدن گورکانی تبدیل شدهاست.» ^[۶]

موضوعات مرتبط: مطالعات نهم